فاشیسم
مشخصات
معرفی
معرفی کتاب فاشیسم اثر ارنست نولته
سه چهره از فاشیسم: رساله فاشیسم، مهمترین اثر ارنست نولته، از آثار بنیادین در زمینه مطالعه تطبیقی فاشیسم است و نقطه عطفی در تاریخنگاری این پدیده به شمار میرود. کتاب فاشیسم اولینبار در سال 1963 و با عنوان اصلی فاشیسم در دوران آن منتشر شد. این رساله امروز به عنوان متنی کلاسیک در زمینه مطالعات فاشیسم شناخته میشود و به بحثهای بسیاری دامن زده است.
فاشیسم سیزدهمین مجلد از مجموعه «ایدئولوژیپژوهی» است که توسط نشر پارسه منتشر میشود و بولشویسم از موسی تا لنین و تاریخنگار زوال از دیگر عناوین این مجموعه است. نولته بر نسخه فارسی کتاب پیشگفتاری نوشته و این به جذابیت کتاب افزوده است.
درباره کتاب فاشیسم
یکی از خصلتهای مهم کتاب فاشیسم این است که دربردارنده نوعی تاریخنگاری تطبیقی است و از این نظر جایگاهی ویژه در فاشیسمپژوهی دارد. دومین ویژگی رساله فاشیسم که همچنان منحصربهفرد مانده، چشمانداز فلسفی آن است.
اهمیت اصلی رساله فاشیسم نولته، همانطور که مترجم در پیشگفتار ترجمه فارسی اثر اشاره کرده، این است که نولته از منظری کاملا غیرمارکسیستی و از طریق روشی پدیدارشناختی-سنخشناختی کوشیده است فاشیسم را به منزله پدیدهای عام و حتی مولفه اصلی یک دوران تعریف کند و از اینرو است که کتاب در نسخه آلمانیاش با عنوان فاشیسم در دوران آن منتشر شده است.
عزیمتگاه کتاب فاشیسم را میتوان اینگونه بیان کرد: فاشیسم در دورانی که در اصل قرار بود دوران مارکسیسم باشد. همانطور که در توضیحات خود کتاب آمده، جدلی که بیتردید در این گفته نهفته است، قضاوتی ارزشی نیست بلکه تشخیصی تاریخی است و دربردارنده این مدعا است که نفس تاریخ نیز موضوعیت مییابد. از اینرو، رساله فاشیسم نخست به این پرسش میپردازد که آیا فاشیسم مفهومی عام است یا صرفا نامی فردی و فقط برای جنبش فاشیستی ایتالیا است.
پاسخ نولته به این پرسش این است که فاشیسم یک مفهوم است و نه نامی صرف. به همین دلیل عنوان فرعی کتاب این است: آکسیون فرانسز، فاشیسم ایتالیا، ناسیونالسوسیالیسم. فصل دوم کتاب درباره تنوع رژیمها است و در چارچوب آن هم از آلمان و ایتالیا نام برده میشود، و هم از مجارستان، لهستان، پرتغال، اسپانیا و اتریش. فاشیسم به منزله مفهومی فراگیر فهمیده میشود و تفاسیر فاشیسم و روشهای ممکن برای بررسی آن نیز به همین بحث تعلق مییابد.
نولته در آغاز کتاب فاشیسم را به منزله سرشت یک دوران مطرح کرده و البته میگوید اینکه یک پدیده تاریخی را تنها در بافت دورانش میتوان درک کرد از بدیهیات است اما این که این دوران چیست و هر پدیده چگونه در آن دوران جای میگیرد اغلب پرسشی بسیار مناقشهبرانگیز است.
کتاب فاشیسم در پنج بخش با این عناوین منتشر شده است: فاشیسم و دوران جنگهای جهانی، آکسیون فرانسز، فاشیسم ایتالیا، ناسیونالسوسیالیسم، فاشیسم به منزله پدیدهای فراسیاسی.
رساله فاشیسم بیست سال پس از دورهای نوشته شد که نولته شاگرد هایدگر بود و هجده سال پس از پایان جنگ جهانی دوم در سال 1963 منتشر شد. نولته نسخهای از کتاب را برای هایدگر فرستاد و او در نامهای از تسلط نولته بر موضوع ابراز شگفتی کرده بود و این یکی از دلایل اهمیت این کتاب در فاشیسمپژوهی است.
خلاصه کتاب فاشیسم
در دهههای منتهی به پایان جنگ جهانی دوم واقعا نمیتوان تعبیر دیگری را یافت که به اندازه تعبیر فاشیسم تکرار شده باشد، چنین پرشور سر آن جنگ و دعوا شده باشد و تعریف آن چنین پیامدهای کلانی داشته باشد. ممکن بود کسی کاپیتالیسم و کمونیسم، لیبرالیسم و محافظهکاری را دوست داشته باشد یا از آنها بیزار باشد، ممکن بود آیندهای پربار برایشان متصور باشد یا اخترشان را رو به افول ببیند، اما در هر صورت وقتی راجع به مفاهیم سخن میگفت کموبیش میدانست قضیه چیست و دوستان و دشمنان را میشناخت. اما فاشیسم برای یکی جریانی ارتجاعی بود و برای دیگری جنبشی انقلابی؛ برای یکی مفهومی کلی برای اطلاق به همه مخالفان حزب خودی بود، و برای دیگری برشی ناچیز از موضعی دیرینه.
درباره ارنست نولته نویسنده کتاب فاشیسم
ارنست نولته، فیلسوف، نظریهپرداز و تاریخنگار آلمانی، در سال 1923 در خانوادهای کاتولیک متولد شد. نولته که یکی از جنجالیترین متفکران آلمانی در دوران پس از جنگ جهانی دوم بوده است، در دهه 1960 به عنوان یک پژوهشگر مهم فاشیسم شهرت یافت. او شاگرد مارتین هایدگر بود و ارتباط نزدیکی با او داشت. نولته آثار متعددی در زمینههای فلسفه سیاسی، اندیشه تاریخی و تاریخنگاری تطبیقی منتشر شده است. کتاب اسلام گرایی نولته با ترجمه مهدی تدینی در نشر کتاب پارسه منتشر شده و از دیگر آثار او میتوان به جنبش های فاشیستی و قرن بیستم: ایدئولوژی های خشونت اشاره کرد. نولته در سال 2016 درگذشت.
کتاب فاشیسم برای چه کسانی مناسب است؟
رساله فاشیسم به علاقهمندان به حوزههای فلسفه، تاریخ و سیاست پیشنهاد میشود.